محله های قدیمی شهر تهران

تهران با پیشینه ی تاریخی فراوان جز پایتخت های مهم در جهان شناخته می شود، تهران در دوران آقا محمد خان قاجار به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد
دوشنبه 19 شهریور / 0 / 96

محله های قدیمی شهر تهران

محله های قدیمی شهر تهران

تهران با پیشینه ی تاریخی فراوان جز پایتخت های مهم در جهان شناخته می شود، تهران در دوران آقا محمد خان قاجار به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد. این شهر که قدمتی چندین هزار ساله دارد در بسیاری از کتب تاریخی با عنوان روستای ری شناخته می شد، روستایی که  به عنوان زادگاه زرتشت نیز در بین کارشناسان شناخته می شود، اسکلت های یافته شده در محله ی مولوی بر تاریخ پر بار این شهر صحه می گذارد. اولین بارقه های ساخت تهران به عنوان یک پایتخت از زمان صفویه شروع شد، جایی که شاه تهماسب دستور به ساخت چهار دروازه دور تهران را داد، با این کار نه تنها به تهران شکل و شمایلی خاص داد بلکه این شهر و شهرهای اطراف را از نظر حفاظتی قدرتمند تر کرد. بعد از این ساخت و سازها عمارت های فراوانی در تهران ساخته از تکیه و حمام گرفته تا مدارس جز این سازه ها بودند، در این دوران بود بازار بزرگ تهران ساخته شد و تهران را به عنوان یک قطب اقتصادی معرفی کرد. بعد از سرنگونی صفویان در جریانات تاریخی تهران مورد حمله ی افغان ها قرار گرفت اما طولی نکشید که نادرشاه افشار توانست بر افغان ها چیره شود و بار دیگر اهمیت تهران را نشان دهد. نادر شاه افشار با ساخت محله هایی مثل عودلاجان و چاله میدان دین خود را به اهالی تهران ادا کرد و بافت غنی از معماری و سازه را به جای گذاشت. حوالی عید سال 1165 تهران با کمتر از بیست هزار نفر جمعیت و مساحتی که بیشتر باغ و بستان بود به پایتختی رسید. شاخصه ی اصلی تهران برای رسیدن به پایتختی ایران در زمان قاجار نزدیکی به گرگان بود گرگان که مرکز ایل قاجار قلمداد می شد در فاصله ی کمی از تهران قرار داشت. تغییرات اساسی شهر تهران در زمان ناصری انجام پذیرفت، ساخت اولین ادارات، بیمارستان های دولتی، دارالفنون، توسعه یافتن اولین راه های شهری و طرح تکمیلی شهر، همه ی این ها باعث شد تا تهران با دویست و پنجاه هزار نفر جمعیت جان تازه ای در بین پایتخت های قبلی بگیرد. تاریخ تهران در همین جا نمی ایستد و باز هم در دوران پهلوی مدرنیته را پیش می گیرد، تغییر ساختار شهری از سنتی به مدرن و تمرکز امور اداری و کشوری در تهران باعث شد تا پایتخت تازه تاسیس ایران به عنوان شهری اقتصادی و سیاسی نیز شهرت یابد. نوگرایی و احتیاج به تغییرات برای رسیدن به یک آرمان شهر قوی در تهران از سال های بعد از جنگ جهانی و حتی انقلاب شروع شد، تاسیس شهرک ها، دانشگاه ها و مراکز تفریحی از جمله ی این اهداف بودند.

تهران قدیم از چهار محله ی اصلی تشکیل می شد، سنگلج، عودلاجان، بازار و چاله ‌میدان. اما در این بین محله های کوچک تر با بافت های اصیل نیز ساخته شدند، ارگ، چاله حصار، خانی آباد، جوادیه، قنات ‌آباد، پاچنار، پامنار، یافت ‌آباد، گار ماشین، گود زنبورک ‌خانه، صابون‌ پزخانه، گود عرب‌ها و دروازه قزوین از جمله ی این محله ها بودند. امروزه بعضی از این محله ها باقی مانده اند و به عنوان یک بافت تاریخی پر قدمت از آن ها محافظت می شود، محله ی دولت که در نزدیکی یک کاخ سلطنتی قدیمی واقع شده است چندین خیابان اصلی و روزمره ی شهر را در خود جای داده است، خیابان های لاله ‌زار، خیابان فردوسی با نام قبلی علاءالدوله، خیابان سعدی که با نام لختی شناخته می شود، منطقه ی بهارستان که به نظامیه شهرت داشت و یکی از مهم ترین دروازه های تهران یعنی دروازه شمیران. شروع محله ی عودلاجان از خیابان تاریخی خیام خواهد بود، این خیابان به نام جلیل ‌آباد نیز شناخته می شود، از سمت دیگر از کاخ گلستان تا خیابان ناصر خسرو که در بین تهرانی های قدیم به ناصریه مشهور است محدود می شود، اما وسعت این محله همین جا به پایان نخواهد رسید، عودلاجان تمام مسجد شاه و پامنار و جنوب خیابان امیر کبیر و میدان توپخانه، که محله کلیمیان و و زرتشتیان مقیم تهران است را نیز شامل می شود، بافتی دیدنی و تاریخی که برای هر کسی دیدنی است.

محله ی سنگلج که شاید به خاطر وجود تئاتر سنگلج بسیار شهرت فراوانی  در بین عموم مردم داشته باشد حوالی پارک شهر کنونی قرار، این محله که بافت قدیمی خود را تا حدودی حفظ کرده است از میدان حسن آباد شروع می شود، ساختمان های کلاسیک و معماری چشم گیر این تکه از تهران شما را یاد فیلم های قدیمی خواهد انداخت. با توجه به اینکه تهران قدیم محدود به مناطق جنوبی تهران کنونی بوده است بیشتربافت قدیمی و محله های قدیمی تهران در این مناطق قرار دارند. در بالا به حصارکشی تهران در سال های دور اشاره شد، منابع مورد نیاز برای این حصارکشی ها و ساخت ارگ ها از دو منطقه ی چال حصار و چال میدان تهران تامین می شد، خاک این دو منطقه ی جنوبی تهران برای ساخت حصارها مورد استفاده قرار گرفت و چندین چاله در این مناطق به جای ماند که سال ها برای دفع زباله ها بکار برده شد. چاله میدان را می توان از جنوب بازار چهل تن و امامزاده سید اسماعیل به سمت میدان مال فروش‌ها، میدان امین السلطان، گمرک، خانی آباد، دروازه غار و میدان اعدام محدود کرد. محله ی چال حصار که در نزدیکی سنگلج قرار دارد بعد از مدتی تبدیل به یک باغ کوچک شد تا آب و هوای آن منطقه را کمی لطافت ببخشد. از دیگر محله های قدیمی شهر تهران می توان به محله ی امامزاده یحیی اشاره کرد، این محله بین چهار خیابان اصلی آن زمان واقع شده بود، خیابان های ری، امیرکبیر، سیروس که همان مصطفی‌ خمینی کنونی می باشد و بوذر جمهری که 15 خرداد فعلی است. از دیگر بناهای به جا مانده در محله ی امامزاده یحیی می توان به خانه وزیر مختار و خانه فخرالملوک می توانید سری بزنید. همچنین در گوشه گوشه ی این محله حمام‌ های تاریخی متعددی وجود دارند که به عنوان مثال حمام گلشن، نواب و حمام کوچه هداوند مقابل مسجد هداوند در کوچه میرزا محمود وزیر در قسمت های بالایی محله قرار دارند.